SCG Experience Creative Living

Naoshima Ferry Terminal

     เกาะ Naoshima เกาะเล็ก ๆ ที่อยู่ตอนกลางของญี่ปุ่น ค่อยกลาย ๆ เป็นรู้จักของคนทั่วโลก เพราะโครงการ Benesse Art Site Naoshima ที่ก่อตั้งโดย Tetsuhiko Fukutake ในปี 1985 เนื่องจากเขาสะสมงานศิลปะไว้เป็นจำนวนมากและมีความคิดที่จะเผยแพร่ให้ประชาชนทั่วไปได้เข้าชม  คุณ Tetsuhiko จึงจัดตั้งมูลนิธิขึ้นมาเพื่อสร้างพิพิธภัณฑ์ศิลปะและในขณะเดียวกันก็มีหน้าที่ดูแล บริหารงานตัวพิพิธภัณฑ์ศิลปะด้วย เขาได้เชิญสถาปนิกและศิลปิน ชื่อดังหลายคนมาร่วมสร้างสรรค์งานศิลปะและสถาปัตยกรรมบนเกาะเล็ก ๆ แห่งนี้ โดยเริ่มต้นจากเกาะ Naoshima ก่อนที่จะขยายตัวไปยังเกาะที่อยู่ในบริเวณใกล้เคียง

     อาคารหลักที่เป็นพิพิธภัณฑ์ศิลปะบนเกาะ Naoshima อย่าง Benesse House Museum, Chichu Art Museum และ Lee Ufan Museum ได้รับการออกแบบโดย Tadao Ando แต่ก็ยังมี อาคารที่น่าสนใจอีกหลังบนเกาะแห่งนี้ ซึ่งออกแบบโดย SANAA สองสถาปนิกคู่หูชื่อดังอย่าง Kazuyo Sejima และ Ryue Nishizawa อาคารหลังที่ว่านี้ คือ Naoshima Ferry Terminal อาคารหลังนี้ถูกออกแบบมาเพื่อใช้เป็นที่พักคอยของผู้โดยสารและศูนย์บริการนักท่องเที่ยวที่จะมาเยี่ยมชมงานศิลปะตามเกาะต่าง ๆ

     งานสถาปัตยกรรมที่ออกแบบโดย SANAA นั้น โดยมากเน้นหนักไปที่เรื่อง ความบางเบาของตัวสถาปัตยกรรม ด้วยการลดทอนขนาดของผนังและโครงสร้างของอาคารให้จนดูเบาบางถึงขีดสุด งานออกแบบ Naoshima Ferry Terminal ก็เป็นหนึ่งในตัวอย่างงานของ SANAA ที่ว่านั้น ขนาดเสาในโครงการนี้มีเส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 10 เซนติเมตร มีระยะห่างระว่างช่วงเสายาวถึง 8 - 9 เมตร แถมตัวคานยังถูกออกแบบให้มีขนาดบางเฉียบ ซึ่งมันทำให้โครงหลังคาในโครงการนี้ดูบางราวกับแผ่นกระดาษที่วางอยู่บนหลอดดูดนม เมื่อมองดูในระยะไกล

มุมมองจากเรือเฟอร์รี่ไปยังอาคาร Naoshima Ferry Terminal

ตัวอาคารเมื่อมองจากทางขึ้นลงเรือ

     ตลอดระยะเวลา 4 - 5 วันที่ผมพักอยู่บนเกาะ Naoshima ช่วงกลางวัน ผมจะแวะเวียนไปที่ ท่าเรือแห่งนี้ เพื่อซื้อตั๋วเรือเพื่อไปดูงานศิลปะที่เกาะ Teshima และ Inujima ส่วนอีกเวลาก็จะเป็นช่วงเย็น หรือบางครั้งก็จะเป็นเวลาใกล้เที่ยงคืน ผมจะแวะมาปั่นจักรยานเล่นบริเวณท่าเรือ หลังจากกินอาหารมื้อค่ำเสร็จ เนื่องจากอาคารหลังนี้เปิดตลอด24ชั่วโมง การปั่นจักรยานเล่นภายในงานสถาปัตยกรรมนั้นเป็นโอกาสที่หาได้ไม่บ่อยนักสำหรับอาคารสาธารณะในญี่ปุ่น การต้องเลี้ยวหลบเสาภายในอาคารและการไหลลื่นไปตามเนินภายในอาคารก็เป็นมันเป็นความเพลิดเพลินยามดึกอย่างหนึ่งที่ผมค้นพบหลังจากปั่นทะลุทะลวงไปตามพื้นที่ต่าง ๆ ภายในท่าเรือแห่งนี้ ซึ่งถ้ามองจากรูปถ่ายเราจะไม่สามารถมองเห็นได้เลยว่า SANAA ออกแบบให้พื้นอาคารส่วนนั่งพักคอยนั้นสูงขึ้นกว่าส่วนทางรถวิ่ง และใช้วิธีไล่ความชันของพื้นขึ้นไปเหมือนสร้างเนินเล็ก ๆ ขึ้นมา มันเป็นการทำให้ขอบเขตระหว่างทางรถวิ่งกับพื้นที่ใช้สอยส่วนพักคอยเกิดความคลุมเครือ แทนที่จะมีการแบ่งระดับกันอย่างชัดเจนระหว่างส่วนรถวิ่งและส่วนพักคอยของผู้โดยสาร แบบที่เราเห็นในอาคารปกติ SANAA สร้างความต่อเนื่องของพื้นที่ใช้งานทางสถาปัตยกรรมให้เป็นเนื้อเดียวกัน และไม่ถูกตัดขาดจากการกันด้วยการแบ่งระดับของพื้นที่ใช้สอยต่าง ๆ

     วันแรกที่ผมเดินทางมาถึงเกาะ Naoshima หลังจากลงเรือ สิ่งแรกที่ผมสังเกตเห็น คือ เสาบางต้นที่อยู่ในแนวแรก, แนวที่สอง และสาม ซึ่งตั้งอยู่ใกล้กับทางขึ้นลงเรือนั้นถูกหุ้มด้วยผ้าใบหุ้มนวมเอาไว้อย่างดี สอบถามจากทางเจ้าหน้าที่แล้วก็ได้ความว่า เนื่องจาก เสาอาคารมีขนาดเล็กเกินไปและตั้งอยู่แนวที่รถต้องหักเลี้ยวหลบ จึงเกิดอุบัติเหตุรถเฉี่ยวชนกับตัวเสาอาคารบ่อย ๆ ทำให้ต้องหุ้มเสาและติดป้ายบอกทิศทางเดินรถเพื่อความปลอดภัย งานสถาปัตยกรรมที่ออกแบบโดย Kazuyo Sejima นั้นมักได้รับการกล่าวขานถึงความสุดโต่งของรายละเอียดทางงานสถาปัตยกรรม อาคารหลายหลังที่ออกแบบโดย Sejima ในอดีต ก่อนที่จะมาร่วมก่อตั้งสำนักงานกับ Nishizawa ในนามของ SANAA นั้น มักจะมีปัญหาในเรื่องการดูแลรักษาและมักจะเกิดรอยรั่วหลายจุดภายในอาคาร แม้แต่ในงานออกแบบของ SANAA ในปัจจุบันเองก็มักจะมีปัญหาทางรายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ ทางด้านการใช้งานเสมอ Naoshima Ferry Terminal ก็เป็นอีกตัวอย่างหนึ่งที่ทำให้เราเห็นปัญหาเหล่านี้ อีกทั้งวิธีควบคุมการใช้สอยตัวอาคารก็เป็นเรื่องที่น่าขบคิดไม่น้อย ถึงขอบเขตความพอดีของการควบคุมนั้นควรอยู่ตรงจุดใด อย่างเช่น ส่วนบริการนักท่องเที่ยวและขายของที่ระลึกนั้น ไม่อนุญาตให้ติดตั้งป้ายประกาศใด ๆ เนื่องจากสถาปนิก ไม่ต้องการให้ป้ายต่าง ๆ ไปรบกวนตัวงานสถาปัตยกรรม ผนังส่วนบริการนักท่องเที่ยวที่เป็นกระจกโปร่งใสทั้ง 4 ด้าน ก็ไม่อนุญาตให้ติดโปสเตอร์หรือประกาศบนผนังกระจก แต่จนแล้วจนรอดก็มีความจำเป็นต้องติดป้ายเข้ากับเสาบางส่วน เพื่อบอกรายละเอียดข้อมูลให้แก่นักท่องเที่ยว

บริเวณชานชลารถบัส

ส่วนนั่งพักคอยของผู้โดยสาร

มุมมองจากส่วนพักคอย

ป้ายบอกทิศทางและเสาที่ถูกหุ้มด้วยผ้านวม

รถบรรทุกขนาดใหญ่ต้องเลี้ยวอ้อมเสา

ส่วนของห้องเอนกประสงค์

การให้แสงสว่างโดยการใช้ฝ้าสะท้อนแสงลงมาอีกที

รายละเอียดตัวคานเหล็กที่เป็นโครงสร้างหลังคา

บรรยากาศภายในส่วนบริการนักท่องเที่ยว

บานประตูพลาสติกที่ไม่มีกรอบบาน

     ปัญหาในลักษณะนี้เป็นเรื่องที่พบบ่อยมากในงานสถาปัตยกรรมร่วมสมัย เนื่องจากปัจจุบัน อาคารหลังหนึ่งนั้นมีประโยชน์ใช้สอยที่ซับซ้อนมากขึ้นและยังมีงานระบบที่จะซ่อนอยู่ภายใน ไม่ว่าจะเป็นระบบไฟฟ้า, ระบบแสงสว่าง, ระบบประปา และอุปกรณ์เครื่องใช้ไม้สอยภายในอาคารอีกร้อยแปด ซึ่งปัจจัยเหล่านี้ล้วนเข้ามากำหนดรูปแบบทางสถาปัตยกรรม ซึ่งบางครั้ง สถาปนิกต้องการออกแบบงานสถาปัตยกรรมที่มีรูปทรงอันบริสุทธิ์ หรือว่าต้องการโชว์โครงสร้างบางอย่าง หากไม่มีการวางแผนอย่างรอบคอบ หรือเข้าใจวัฒนธรรมการใช้สอยของอาคารในพื้นที่นั้น ๆ ปัญหาเหล่านี้มักจะมีให้เห็นอยู่บ่อย ๆ   แต่จุดแข็งอย่างหนึ่งของสถาปัตยกรรมญี่ปุ่น คือ คนญี่ปุ่นยอมรับงานออกแบบสุดขั้วได้ในหลายกรณี มีการเรียนรู้ข้อผิดพลาดจากอดีต และสร้างขั้นตอนและกระบวนการตรวจสอบมากขึ้นหากเป็นอาคารสาธารณะ แต่หากเป็นบ้านพักส่วนตัว คนที่เลือกสถาปนิกมาออกแบบบ้านนั้น ยอมปรับตัวอย่างมากเพื่อให้สถาปนิกบรรลุแนวคิดทางงานออกแบบทางสถาปัตยกรรมของสถาปนิกคนนั้น แม้ว่า บ้านหลังนั้นจะมีผนังบางเฉียบและทำจากเหล็ก ซึ่งไม่มีฉนวนกันความร้อน ทำให้ภายในอาคารหนาวมากในฤดูหนาว และร้อนมากในช่วงฤดูร้อน 

     ดังนั้นจึงไม่เป็นเรื่องน่าแปลกใจที่งานสถาปัตยกรรมร่วมสมัยของญี่ปุ่นนั้นขยายพรหมแดนความคิดของสถาปัตยกรรมออกไปเรื่อย ๆ และสร้างสรรค์สิ่งใหม่ให้กับวงการสถาปัตยกรรมเสมอ งานออกแบบของ SANAA ก็เช่นกันแม้ว่าจะมีปัญหาในการใช้งานและการบำรุงรักษา แต่งานออกสถาปัตยกรรมของ SANAA ก็ทำให้เราได้เห็นความคิดทางสถาปัตยกรรมในทิศทางใหม่ งานสถาปัตยกรรมที่มีความบางเบาราวกับกระดาษ งานสถาปัตยกรรมที่สร้างความพร่าเลือนของพื้นที่ภายในและภายนอก การไหลเลื่อนของพื้นที่ใช้สอยที่ต่อเนื่องและไม่ถูกตัดขาดออกจากกัน ปัจจุบัน SANAA นั้นมีงานออกแบบสถาปัตยกรรมกระจายอยู่หลายพื้นที่ทั้งในญี่ปุ่นและต่างประเทศ และยังคงทดลองสร้างสถาปัตยกรรมที่เต็มไปด้วยความท้าทายใหม่ ๆ อยู่อย่างสม่ำเสมอ ในปี 2010 SANAA ได้รับรางวัลที่ถือว่าทรงเกียรติที่สุดในโลกสถาปัตยกรรมอย่าง Pritzker Architecture Prize ซึ่งก่อนหน้านี้มีคนญี่ปุ่นที่ได้รับรางวัลอันทรงเกียรตินี้เพียง 3 ท่าน คือ Kenzo Tange ในปี 1987, Fumihiko Maki ในปี 1993 และ Tadao Ando ในปี 1995 ตามลำดับ

ทัศนียภาพอาคารช่วงยามเย็น