SCG Experience Creative Living

Kansai Airport

     ถ้าหากจะต้องจัดอันดับ สนามบินที่มีความสวยงามและมีระบบอำนวยความสะดวกครบครันได้ระดับสากลแล้ว ชื่อของสนามบิน Kansai ที่เมือง Osaka คงติดอยู่ในอันดับต้น ๆ อย่างแน่นอน ­ โครงการสนามบิน Kansai นั้นเกิดขึ้นเนื่องจากเมืองต่าง ๆ ในแถบ Kansai กำลังสูญเสียตำแหน่งศูนย์กลางทางเศรษฐกิจให้กับโตเกียว หลังจากทางที่โตเกียวได้สร้างสนามบินนานาชาติแห่งใหม่ขึ้นมาได้สำเร็จ จึงได้วางแผนสร้างสนามบินนานาชาติแห่งใหม่ขึ้นมา เพื่อดึงดูดนักท่องเที่ยวและนักธุรกิจให้เดินทางมายังแถบ Kansai ได้สะดวกมากยิ่งขึ้น อีกทั้งเพื่อเพิ่มศักยภาพที่จะแข่งขันกับหัวเมืองใหญ่อื่น ๆ ที่กำลังจะมีแผนการในการสร้างสนามบินเหมือนกัน ซึ่งแผนการตอนแรกมีแนวความคิดที่จะเลือกสร้างสนามบินใกล้กับเมือง Kobe แต่ทางเมืองได้ปฏิเสธแผนงานนี้ ทำให้ต้องย้ายแผนการสร้างสนามบินมาที่ Osaka แต่พื้นที่ในแถบ Osaka นั้น ค่อนข้างหนาแน่นไปด้วยชุมชน การสร้างสนามบินขึ้นมาจะไปสร้างเสียงรบกวนให้กับชุมชนที่อยู่โดยรอบมากเกินไป และก็มีตัวอย่างการประท้วงของประชาชนในพื้นที่เป็นจำนวนมาก ตอนก่อสร้างสนามบินนานาชาติที่กรุงโตเกียว ทำให้ทางฝ่ายวางแผนต้องพิจารณากันอย่างรอบคอบในการเลือกสถานที่ก่อสร้าง ทำให้ท้ายสุดต้องย้ายมาที่ทางตอนใต้ของอ่าว Osaka

     ส่วนที่น่าสนใจอีกอย่างก็คือ สถานที่ใช้ก่อสร้างสนามบินแห่งนี้ ใช้วิธีการถมทะเลเพื่อสร้างเกาะเทียมขึ้นมา เกาะที่สร้างด้วยน้ำมือมนุษย์นี้มีความยาว 4 กิโลเมตร กว้าง 2.5 ใช้ดินจากภูเขาถึง 21 ล้านลูกบาศก์เมตรในการถมทะเล กินความสูง 30 เมตร ใช้ระยะเวลา 3 ปีในการสร้างเกาะเทียมนี้ขึ้นมา ซึ่งเมื่อมีการก่อสร้างจริง ผืนดินทรุดลงไป 8 เมตรเนื่องจากน้ำหนักของตัวอาคาร ซึ่งข้อผิดพลาดรวมไปถึงเทคนิคขั้นตอนการก่อสร้าง สนามบิน Kansai ได้กลายเป็นกรณีศึกษา ให้กับการสร้างสนามบินอีกหลาย ๆ แห่งในญี่ปุ่นที่ต้องสร้างบนเกาะเทียม

     ในปี 1998 หลังจากการประกวดแบบนานาชาติที่เชิญสถาปนิกจากทั่วทุกมุมโลกเข้าร่วมแข่งขัน ก็ได้แบบชนะเลิศของสนามบินนานาชาติ Kansai ซึ่งผู้ชนะการประกวดแบบครั้งนี้ได้แก่ Renzo Piano สถาปนิกชาวอิตาเลียน และหลังจากที่เกาะเทียมสร้างแล้วเสร็จ สนามบิน Kansai ก็ได้เริ่มทำการก่อสร้างตัวท่าอากาศยาน ตั้งแต่ปี 1991 และแล้วเสร็จในปี 1994  ­ย้อนกลับไปในปี 1971 Renzo Piano และ Richard Rogers ชนะการประกวดแบบ Pompidou Centre ที่กรุงปารีส และได้นำเสนองานสถาปัตยกรรมที่แสดงให้เห็นโครงสร้างและงานระบบภายในอาคารอย่างเด่นชัด ราวกับลอกเอา พื้นผิวตัวสถาปัตยกรรมออกมาเพื่อให้เห็นเส้นเลือดและเครื่องเคราภายในอาคาร ตัวอาคารแลดูเหมือน เครื่องจักรขนาดยักษ์ที่ถูกโยนลงมาใจกลางเมืองปารีส ที่แวดล้อมไปด้วยสถาปัตยกรรมเก่าแก่ที่สร้างจาก อิฐและหิน  Pompidou Centre ได้ทำให้ คำว่า “สถาปัตยกรรม Hi-tech” มีตัวตนขึ้นมา ในโลกสถาปัตยกรรม และเมื่อทั้งคู่แยกย้ายกันไปตั้งออฟฟิศ สถาปนิกทั้งสองท่าน ก็เริ่มแตกแขนงแนวทางงานออกแบบไปสู่ลักษณะเฉพาะตัวของแต่ละบุคคล แต่ทั้ง  Piano และ Rogers เองก็ยังคงมีลักษณะร่วมทางสถาปัตยกรรมที่โชว์ให้เห็นตัวโครงสร้างและองค์ประกอบอันซับซ้อนของงานสถาปัตยกรรม เรื่อยไปจนถึงงานระบบภายในอาคาร อย่าง ตัวลิฟท์, บันไดเลื่อน, ระบบท่อต่าง ๆ ภายในอาคาร นั้นทำให้งานสถาปัตยกรรมของทั้งคู่นั้น แลดูเหมือนงานออกแบบเครื่องจักรขนาดยักษ์ และเต็มไปด้วยตรรกะในเรื่องของโครงสร้างและวัสดุหลักอย่างเหล็กที่นำมาประกอบรูปขึ้นมาเป็นตัวสถาปัตยกรรม

     ยิ่งหากเรามองย้อนกลับไปพิจารณาตัวพิพิธภัณฑ์ Pompidou Centre นั้นได้สร้างความเปลี่ยนแปลงไม่เพียงแต่รูปแบบที่ปรากฏออกมาในเชิงสถาปัตยกรรมเท่านั้น แต่มันยังก่อให้เกิดทางเลือกใหม่ ๆ ขึ้นรวมไปถึงวิธีการปฏิบัติบำรุงรักษารักษาตัวงานสถาปัตยกรรม เพราะตัวสถาปัตยกรรมนั้นมีลักษณะเหมือนเครื่องจักรในแง่ของประโยชน์ใช้สอย ทำให้เกิดความยืดหยุ่นในการถอดรื้อหรือเพิ่มเติมชิ้นส่วนเข้าไปในงานสถาปัตยกรรมได้ ความคิดในการปรับเปลี่ยนหรือเปลี่ยนตัวอาคารนั้นแตกต่างกันอย่างสิ้นเชิงกับกรณีของงานสถาปัตยกรรมที่ถูกสร้างจากหินอ่อน, หิน หรือว่าคอนกรีต แต่ความรู้สึกของเราต่อ Pompidou Centre เมื่อเราปรับเปลี่ยนมันก็คล้ายกันกับแค่การปรับแต่งส่วนต่าง ๆ ของเครื่องจักรชิ้นหนึ่งหรือว่าปรับแต่งเครื่องยนต์  ไม่ได้ก่อให้เกิดความรุ้สึกว่าเข้าไปทำลายหรือรบกวนประวัติศาสตร์ทางสถาปัตยกรรมของตัวอาคารแต่อย่างใด นั้นทำให้ความหมายของคำว่า “สถาปัตยกรรม” มีความยืดหยุ่นมากขึ้น

     Renzo Piano ชนะการประกวดแบบ Pompidou Centre เมื่อเขาอายุได้ 34 ปี และเมื่อเขาชนะการประกวดแบบสนามบินนานาชาติ Kansai เขามีอายุได้ 51 ปี ระยะเวลา 17 ปี Piano ได้สะสมประสบการณ์ในการทำงานมาอย่างต่อเนื่อง และมีงานออกแบบสถาปัตยกรรมตามสถานที่สำคัญต่าง ๆ ทั่วโลก สนามบินนานาชาติ Kansai เป็นงานออกแบบครั้งสำคัญอีกครั้งหนึ่งในชีวิตของ Piano เลยก็ว่าได้ โครงการสนามบินนานาชาติ Kansai ยังเต็มไปด้วยความท้าทาย ไม่ว่าจะเป็น ที่ตั้งโครงการซึ่งอยู่ในพื้นที่สุ่มเสี่ยงเรื่องแผ่นดินไหว ไต้ฝุ่น และ สึนามิ แถมทั้งยังเป็น อาคารขนาดใหญ่พิเศษที่ต้องจัดการการไหลเวียนของผู้โดยสารจำนวนหลายล้านคนและเที่ยวบินทั้งภายในและต่างประเทศนับแสนไฟต์ในปีหนึ่งๆ  อาคารมีพื้นที่ใช้สอยมากถึง 296,043 ตารางเมตร  ทำให้การสร้างสนามบิน Kansai จึงต้องระดมผู้คนจำนวนมากจากหลายภาคส่วนมาสร้างงานสถาปัตยกรรมประวัติศาสตร์ชิ้นนี้  

     Piano ได้ออกแบบให้โถงหลักที่เป็นอาคารผู้โดยสารไว้ตรงกลาง แล้วยืดส่วนพักคอยผู้โดยสารออกไปสองข้าง ทำให้สนามบินแห่งนี้มีความยาวจากปลายด้านไปอีกปลายด้านหนึ่งถึง 1.7 กิโลเมตร จึงต้องใช้รถไฟฟ้าขนาดเล็กในการขนส่งผู้โดยสารมายังโถงกลางของตัวสนามบิน  เขาออกแบบตัวหลังคาให้มีความโค้งที่สอดรับกับเรื่องอากาศพลศาสตร์ ตัวโครงหลังคาที่เป็น truss ขนาดใหญ่เลื้อยตัวผ่านจากฟากทางเข้าอาคารไปจนสุดปลายอีกด้าน และรองรับด้วยเสาแบบ space frame ทุกจุดเชื่อมต่อที่ member ของโครงสร้างมาเจอกันต้องมีการออกแบบให้ยืดหยุ่นหรือขยับตัวได้ เพื่อไม่ให้โครงสร้างเกิดความเสียหายเมื่อต้องเจอแผ่นดินไหว หรือว่าไต้ฝุ่น และเมื่อตอนเกิดแผ่นดินไหวที่ Kobe  ในปี 1995 ซึ่งสนามบินอยู่ห่างจาก Kobe ประมาณ 20 กิโลเมตร ตัวสนามบินก็ไม่ได้รับความเสียหายแต่อย่างใด รวมถึงไต้ฝุ่นในปี 1998 ที่มีความเร็วลมสูงถึง 200 กิโลเมตรต่อชั่วโมง

โครงหลังคาสนามบิน Kansai

ส่วนโครงสร้างรับน้ำหนัก

ส่วนเช็กอินภายในสนามบิน

ทางเดินภายในกลางอาคาร

      อีกรายละเอียดหนึ่งที่น่าสนใจมากคือ ระบบปรับอากาศภายในสนามบิน โดยเฉพาะในส่วนพื้นที่ชั้นบนสุดที่โถงอาคารมีความยาวมาก และสถาปนิกก็ออกแบบให้มีการโชว์โครงสร้างเหล็กที่รองรับตัวหลังคา ทำให้การจ่ายลมเย็นเข้ามาในอาคารไม่สามารถทำได้โดยใช้ระบบท่อส่งลมเย็นแบบปกติ เนื่องจากฝ้ามีความสูงมาก และคงดูไม่สวยงามหากจะแขวนท่อจ่ายลมเข้ากับตัวโครงสร้างหลังคา  Piano จึงใช้วิธีออกแบบหัวจ่ายขนาดยักษ์ในการพ่นลมเย็น แล้วใช้แผ่นผ้าใบในการดักลมและควบคุมให้กระแสลมเย็นตกลงมายังพื้นที่ตรงกลางโถงและกระจายไปยังส่วนต่าง ๆ ได้อย่างทั่วถึง อีกทั้งยังใช้ผ้าใบตัวนี้เป็นตัวกระจายแสงจากหลอดไฟเพื่อให้แสงสว่างภายในอาคาร ซึ่งเป็นแสงแบบ Indirect ทำให้ไม่สร้างความระคายเคืองหรือรบกวนสายตา

หัวจ่ายความเย็น

ผืนผ้าใบที่ใช้ควบคุมกระแสความเย็นจากท่อหัวจ่าย

ส่วนพักรอของผู้โดยสารก่อนขึ้นเครื่อง

ส่วนพักคอย ที่อยู่ด้านปลายสุดของสนามบิน

     การได้ลงเครื่องที่สนามบินนานาชาติ Kansai ในครั้งนี้สร้างความประทับให้ผมไม่น้อย ไม่ว่าจะเป็นรูปทรงของตัวสนามบิน เรื่อยไปจนถึงการวางเส้นทางของผู้โดยสารทั้งขาเข้า ขาออก ของสถาปนิกที่สามารถทำให้ การไหลเวียนของผู้โดยสารจำนวนมากในสนามบินให้มีความคล่องตัวและไม่กระจุกตัวที่จุดใดจุดหนึ่ง รวมไปถึงเส้นทางสัญจรไปยังส่วนรอขึ้นเครื่องในแต่ละจุดก็มีความชัดเจน แม้ว่าตัวสนามบินจะมีความยาวมากก็ตาม สนามบินในปัจจุบันไม่เพียงแต่เป็นสถานที่พบปะของผู้คนหลายเชื้อชาติแล้ว มันยังเป็นทั้งสถานที่พบปะของผู้คน อีกทั้งยังเป็นสถานที่ลาจากเพื่อที่จะได้พบกันใหม่ และสนามบินที่ดีจึงไม่ได้เป็นเพียงท่าอากาศยาน แต่สนามบินที่ดีย่อมพร้อมที่จะเป็นฉากหลังอันสวยงามสำหรับความทรงจำของผู้คนมากหน้าหลายตาจากทั่วทุกมุมโลกอีกด้วย หากท่านใดมีโอกาสที่จะเดินทางมายังเมืองในแถบ Kansai ไม่ควรพลาดที่จะเลือกเดินทางมาลงที่สนามบินนานาชาติ Kansai ดูสักครั้ง มั่นใจว่า...ท่านคงจะได้ประสบการณ์ใหม่ ๆ จากสนามบินแห่งนี้อย่างแน่นอน

ตัวสนามบินเมื่อมองจากรถไฟฟ้า